Düzgün paslanmayan polad borunun seçilməsi həmişə asan olmur. Borunun markası, divar qalınlığı, istehsal üsulu və istifadə məqsədi kimi bir sıra amillər nəzərə alınmalıdır. Bu xüsusiyyətlərdən hər hansı birinin düzgün seçilməməsi sonradan ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Kimyəvi emal xəttində istifadə olunan borunun tələbləri qida sənayesində və ya konstruksiya işlərində istifadə olunan borudan tamamilə fərqlidir. Material istifadə mühitinə, təzyiq şəraitinə və borudan keçiriləcək maye və ya qazın xüsusiyyətlərinə uyğun olmalıdır.
Bu məqalədə paslanmayan polad boru seçərkən nəzərə alınmalı əsas məqamlar, o cümlədən paslanmayan poladın markası, boru divarının qalınlığı, boru ölçüsü, istehsal üsulu və istifadə sahəsi haqqında məlumat verilir.
Paslanmayan polad boru nədir?
Paslanmayan polad borular müxtəlif sənaye sahələrində mayelərin, qazların və bəzi hallarda bərk maddələrin daşınması üçün istifadə olunan içi boş metal konstruksiyalardır. Poladın tərkibindəki xrom səthdə qoruyucu oksid təbəqəsinin yaranmasını təmin edir və bu təbəqə materialın korroziyaya qarşı müqavimətini artırır.
Müxtəlif paslanmayan polad markalarının kimyəvi tərkibi fərqlənir. Buna görə də onların yüksək temperatur, təzyiq və müxtəlif kimyəvi maddələrə qarşı davamlılığı eyni deyil. Borular adətən marka, ölçü və divar qalınlığına əsasən müəyyən edilir.
Paslanmayan polad borular əsasən iki formada istehsal olunur:
- Tikişsiz paslanmayan polad borular – yüksək təzyiq və daha çətin iş şəraiti üçün daha uyğun hesab olunur.
- Qaynaqlı paslanmayan polad borular – standart tətbiqlərdə daha sərfəli seçim ola bilər.
Layihə üçün düzgün paslanmayan polad borunu necə seçmək olar?
İlk növbədə borunun hansı məqsədlə istifadə olunacağını müəyyən etmək lazımdır. Boru korroziyalı kimyəvi maddə daşıyacaqmı? Yüksək temperatura məruz qalacaqmı? Açıq havada və ya rütubətli mühitdə istifadə olunacaqmı?
Bu sualların cavabları uyğun paslanmayan polad markasının seçilməsinə kömək edir. Daha sonra borunun ölçüsü və divar qalınlığı təzyiq və axın tələblərinə uyğun müəyyən edilməlidir.
Boru istehsal üsulu da mühüm amildir. Tikişsiz paslanmayan polad borular yüksək təzyiqli tətbiqlər üçün daha uyğun ola bilər. Qaynaqlı paslanmayan polad borular isə daha aşağı təzyiqli və standart tətbiqlərdə iqtisadi seçim kimi istifadə edilir.
Layihənin əvvəlindən müvafiq standartların müəyyən edilməsi də vacibdir. Çünki layihənin texniki tələbləri istifadə ediləcək borunun ölçüsünü, markasını, divar qalınlığını və digər xüsusiyyətlərini müəyyən edə bilər.
Paslanmayan polad boru seçərkən nəzərə alınmalı əsas amillər
Bütün layihələr üçün uyğun olan vahid paslanmayan polad boru spesifikasiyası mövcud deyil. Düzgün seçim faktiki iş şəraitindən və layihənin tələblərindən asılıdır.
Korroziyaya davamlılıq
Paslanmayan polad boru seçərkən ilk nəzərə alınmalı amillərdən biri korroziyaya davamlılıqdır.
AISI 304 markası ümumi korroziya şəraitinə qarşı yaxşı davamlılıq göstərir və bir çox standart tətbiqlərdə istifadə olunur. Lakin xloridlərin mövcud olduğu dənizkənarı mühitlərdə və bəzi kimyəvi proseslərdə AISI 316 daha uyğun seçim ola bilər. Bunun əsas səbəblərindən biri AISI 316 markasının tərkibində molibdenin olmasıdır.
Paslanmayan polad markaları bütün şəraitlərdə bir-birini əvəz edə bilməz. Yanlış markanın seçilməsi, xüsusilə dəniz və turş mühitlərdə, erkən çuxurlaşma və yarıq korroziyasına səbəb ola bilər.
Təzyiq və temperatur şəraiti
Paslanmayan polad borunun divar qalınlığı və boru cədvəli (Schedule) onun təhlükəsiz şəkildə hansı təzyiqə davam gətirə biləcəyinə təsir göstərir.
Məsələn, Schedule 10 boruların divarı Schedule 40 və ya Schedule 80 borularla müqayisədə daha nazikdir. Yüksək təzyiqli xətlərdə daha qalın divarlı borulara ehtiyac yarana bilər.
Temperatur da nəzərə alınmalıdır. Yüksək temperatur bəzi paslanmayan polad markalarının möhkəmliyinə təsir göstərə bilər. Buna görə də isti mühitdə işləyən boru xətlərində material seçimi temperatur tələblərinə uyğun aparılmalıdır.
Bu məsələ xüsusilə neft-kimya sənayesi, elektroenergetika və buxar sistemləri üçün əhəmiyyətlidir.
Maye və ya kimyəvi maddə ilə uyğunluq
Bütün paslanmayan polad markaları bütün kimyəvi maddələrə qarşı eyni davamlılığa malik deyil.
Turşular, qələvilər və xloridlərlə zəngin məhlullar müxtəlif paslanmayan polad markalarına fərqli təsir göstərə bilər. Kimya və əczaçılıq sənayesində borunun müəyyən bir maye və ya kimyəvi maddə ilə uyğunluğu əvvəlcədən yoxlanılmalıdır.
Bu sahələrdə istifadə olunan paslanmayan polad borular üçün materialın kimyəvi tərkibini və texniki xüsusiyyətlərini təsdiqləyən sertifikatlar da tələb oluna bilər.
Sadəcə borunun “paslanmayan polad” olması onun istənilən kimyəvi maddənin daşınması üçün uyğun olduğu anlamına gəlmir.
Daxili və açıq hava tətbiqləri
Açıq havada quraşdırılan borular günəş şüaları, nəmlik və atmosfer çirkləndiricilərinin təsirinə məruz qalır.
Paslanmayan polad adi karbon poladı kimi asanlıqla paslanmasa da, aqressiv xarici mühitlərdə səthdə rəng dəyişməsi, ləkələnmə və çuxurlaşma baş verə bilər. Buna görə də açıq hava və xüsusilə dənizkənarı ərazilər üçün paslanmayan polad markası ətraf mühitin xüsusiyyətlərinə uyğun seçilməlidir.
Quru və nəzarət olunan daxili mühitlərdə isə materiala düşən yük və korroziya riski adətən daha aşağı olur.
Paslanmayan polad boru seçərkən yol verilən ümumi səhvlər
Ən çox rast gəlinən səhvlərdən biri borunun yalnız qiymətinə əsasən seçilməsidir.
Məsələn, AISI 304 adətən AISI 316 ilə müqayisədə daha sərfəli ola bilər. Lakin xloridlərin yüksək olduğu mühitdə AISI 304-dən istifadə etmək korroziya problemlərinə səbəb ola bilər.
Digər geniş yayılmış səhv borunun Schedule göstəricisinin nəzərə alınmamasıdır. Sadəcə divar qalınlığına baxmaq kifayət deyil; borunun təzyiq tələblərinə uyğun spesifikasiyası da yoxlanılmalıdır.
Həmçinin tikişsiz və qaynaqlı paslanmayan polad borular arasındakı fərqlər də nəzərə alınmalıdır. Xüsusilə yüksək təzyiqli və yüksək təmizlik tələb edən sistemlərdə layihənin texniki şərtlərinə uyğun olaraq tikişsiz borular tələb oluna bilər.
Material sertifikatlarının yoxlanılmaması da digər mühüm problemdir. Keyfiyyət auditi və ya üçüncü tərəf yoxlaması tələb olunan layihələrdə materialın sertifikatları və texniki sənədləri əvvəlcədən əldə edilməlidir.
Düzgün paslanmayan polad boru təchizatçısını necə seçmək olar?
Etibarlı təchizatçı layihənin tələb etdiyi paslanmayan polad markalarını və ölçülərini təqdim edə bilməli, məhsulları anbarda saxlamalı və lazımi texniki sənədləri təmin etməlidir.
Bir çox layihələrdə Mill Test Certificate (MTC), material test hesabatları və ASTM, ASME və ya EN kimi tanınmış standartlara uyğunluq sənədləri tələb olunur.
Təchizatçıdan həm tikişsiz, həm də qaynaqlı paslanmayan polad boruların mövcudluğu barədə məlumat almaq da faydalıdır. Çünki layihənin texniki tələbləri borunun istehsal üsuluna təsir edə bilər.
Çatdırılma müddəti də diqqətdə saxlanılmalıdır. Təchizatçı məhsulu vaxtında çatdıra bilmədikdə, istehsal və quraşdırma prosesləri gecikə bilər.
Xüsusi divar qalınlığı, ölçü və ya tolerans tələbləri olan layihələrdə sifariş verməzdən əvvəl təchizatçının bu spesifikasiyaları təmin edə bildiyini dəqiqləşdirmək vacibdir.
Nəticə
Layihənin əvvəlindən düzgün paslanmayan polad boru spesifikasiyasının seçilməsi vaxt və maliyyə itkilərinin, eləcə də layihə gecikmələrinin qarşısını almağa kömək edir.
Paslanmayan polad boru seçərkən marka, ölçü, divar qalınlığı, Schedule göstəricisi, istehsal üsulu, təzyiq, temperatur və istifadə mühiti birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Paslanmayan polad borular müxtəlif sənaye sahələrində geniş istifadə olunsa da, eyni məhsul konstruksiya, kimya sənayesi, qida emalı və ya yüksək təzyiqli sistemlər üçün eyni dərəcədə uyğun olmaya bilər.
Buna görə də iş şəraitini düzgün qiymətləndirmək, təzyiq və temperatur tələblərini yoxlamaq və sertifikatlı məhsullar təqdim edən etibarlı təchizatçı seçmək vacibdir. Düzgün yanaşma ilə layihə üçün optimal paslanmayan polad borunu müəyyən etmək mümkündür.
English
Русский