Supermarketdə qida məhsulları seçmək gündəlik və adi bir işdir. Bəzi məhsulların keyfiyyətini gözlə müəyyən etmək mümkün olduğu halda, digər məhsulları alarkən etiketləri oxumalı və orada göstərilən məlumatlara etibar etməliyik. Bəs polad məhsulları necə?
Bir tərəfdən, polad sənayesində hər şey ciddi şəkildə tənzimlənir. Polad məhsullarının keyfiyyəti bir neçə əsas sənəddə müəyyən edilir: texniki şərtlər üzrə standartlar, polad markaları üzrə standartlar və həndəsi ölçülər üzrə standartlar.
Yuxarıda qeyd olunan standartlarda müəyyən edilməyən əlavə tələblər isə alıcı tərəfindən ayrıca irəli sürülə bilər.
Məhsulların vizual yoxlanılması
Alıcı hazır məhsulların metal xidmət mərkəzinə çatdırıldığı zaman onları vizual olaraq yoxlaya bilər. Bəzi məhsullar üçün xarici görünüş keyfiyyət göstəricilərindən biri hesab olunur, digər məhsullarda isə görünüş məhsulun keyfiyyətinə təsir göstərmir.
Hər bir sənaye sahəsinin polad məhsullarının xarici görünüşünə dair öz tələbləri vardır və bu tələblər müvafiq standartlarda təsvir edilir. Məsələn, körpü, külək qülləsi və gəmiqayırma sənayelərində polad təbəqənin səth keyfiyyəti böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu sahələr üçün konstruksiyalar hazırlanarkən polad təbəqələr qum və ya metal qırıntıları ilə təmizlənir və rənglənir. Buna görə də yayılmış poladın səthində bu proseslərə mane ola biləcək qüsurlar olmamalıdır.
Polad təbəqələr avadanlıqların aşınmadan qorunması məqsədilə üzlük kimi istifadə edildikdə isə onların xarici görünüşü o qədər də vacib deyil. Eyni hal armatur üçün də keçərlidir. Tikinti zamanı dəmir-beton konstruksiyalarda istifadə olunan armaturun üzərindəki cüzi paslanma hətta faydalı ola bilər, çünki bu, armaturun betonla daha yaxşı birləşməsinə kömək edir.
Sinklənmiş poladın da yalnız vizual olaraq qiymətləndirilə bilən bir sıra keyfiyyət göstəriciləri mövcuddur. Bunlara sink örtüyünün kristal quruluşu, passivləşmə ləkələri və digər xüsusiyyətlər daxildir.
Anbarlarda sinklənmiş təbəqələr adətən rulon şəklində saxlanılır və buna görə də yalnız rulonun daxili və xarici hissələrini görmək mümkün olur. Yayılmış məhsulun səthində pəncərələrdəki şaxta naxışlarına bənzəyən parlaq sink kristallarının aydın görünməsi mümkündür.
Lakin sinklənmiş polad sonradan rənglənmək üçün istifadə ediləcəksə, sinkin bu cür naxışları maneə yarada bilər. Çünki onlar boya qatının altından görünə bilər. Bu səbəbdən belə məhsulların istehsalı zamanı həmin vizual effekt minimuma endirilməlidir.
Beləliklə, vizual yoxlama bütün hallarda eyni dərəcədə effektiv deyil. Adətən polad təbəqələr və listlər üst-üstə yığılır, uzun polad məhsulları isə dəst halında qablaşdırılır. Bu səbəbdən hətta diqqətli vizual yoxlama zamanı belə bəzi qüsurları aşkar etmək mümkün olmaya bilər.
Məsələn, dalğalılıq və müstəviliyin dəqiqliyi yalnız gözlə müəyyən edilmir. Bunun üçün listlər xüsusi hazırlanmış səthdə diqqətlə yoxlanılır. List əvvəlcədən hazırlanmış metal və ya hətta beton səthin üzərinə yerləşdirilir və xüsusi kalibrlənmiş ölçü alətləri ilə yoxlanılır.
Polad məhsullarının digər xüsusiyyətlərini — kimyəvi tərkib, mexaniki xassələr və s. — yoxlamaq üçün alıcı keyfiyyət sertifikatında göstərilən məlumatları məhsul üzərindəki markalanma ilə müqayisə edə bilər.
Əgər alıcı bu xüsusiyyətlərin müəyyən edilmiş göstəricilərə uyğun olduğundan tam əmin olmaq istəyirsə, məhsulları öz müəssisəsində və ya müstəqil ixtisaslaşmış laboratoriyada standartlaşdırılmış metodlardan və kalibrlənmiş avadanlıqlardan istifadə etməklə sınaqdan keçirə bilər.
Məhsulların sınaqdan keçirilməsi
İstehsalçılar məhsulların keyfiyyətini yoxlamaq üçün sertifikatlaşdırılmış və təsdiqlənmiş laboratoriyalarda çoxsaylı sınaqlar həyata keçirirlər. Laboratoriya avadanlıqları mütəmadi olaraq kalibrlənir.
Məhsulun hansı xüsusiyyətlərinin yoxlanılmalı olduğu və sınaqların hansı üsullarla aparılacağı standartlarda dəqiq şəkildə göstərilir. Hər bir məhsul qrupu üçün, hətta eyni məhsul qrupu daxilində belə, sınaqların siyahısı tamamilə fərqli ola bilər.
Qeyri-dağıdıcı sınaq üsullarından biri ultrasəs qüsur aşkarlama üsuludur. Bu üsul zamanı ultrasəs dalğalarından istifadə etməklə məhsulun daxilindəki mümkün qüsurlar müəyyən edilir.
İstehsalçılar həmçinin dağıdıcı mexaniki sınaqlar üçün məhsuldan nümunələr götürürlər. Xüsusi hazırlanmış nümunələr xarici qüvvələrin təsirinə məruz qoyulur. Nəticədə nümunələr qırıla, deformasiyaya uğraya və ya ilkin xüsusiyyətlərini başqa formada itirə bilər.
Məsələn, metal nümunəsi dartılmaya məruz qoyularaq axma həddi, dartılma möhkəmliyi və nisbi uzanma göstəriciləri müəyyən edilir. Bunlar poladın möhkəmliyini və plastiklik qabiliyyətini müəyyən edən ən mühüm göstəricilərdən bəziləridir.
Zərbə sınağı cəmi bir neçə saniyə çəkə bilər. Lakin H₂S mühitində polad təbəqə nümunəsinin dartılma sınağı iki aya qədər davam edə bilər.
Sınaqlar üçün tələb olunan vaxt məhsulun ümumi istehsal müddətinə daxil edilir. Standartlarda belə sınaqlar üçün neçə nümunənin götürülməsi, nümunələrin ölçüləri, hazırlanma üsulları və digər parametrlər dəqiq müəyyən edilir.
Əgər nümunələrin standartlarda müəyyən edilmiş keyfiyyət tələblərinə uyğun olduğu təsdiqlənərsə, həmin nümunələrin götürüldüyü bütün məhsul partiyasının da standartlara uyğun olduğu qəbul edilir.
Müəyyən bir standartın tələblərinə uyğun hazırlanmış sınaq metodu həm Ukraynada, həm də digər ölkələrdə eyni şəkildə tətbiq olunur. Buna görə də dünyanın istənilən yerindəki müştəri öz avadanlıqlarından istifadə edərək metalın keyfiyyətini müəyyən etmək üçün müvafiq sınaqları həyata keçirə bilər.
English
Русский