Dəqiqliyin yaradıcılıqla birləşdiyi maraqlı sac metal dünyasına xoş gəlmisiniz. Sac metalın layihələndirilməsində istifadə olunan formulları mənimsəmək peşəkar ustanın dilini öyrənməyə bənzəyir.
Bu məqalədə sac metal işlərinin əsasını təşkil edən vacib formullara nəzər salacaq və layihələrinizi daha dəqiq və düzgün hazırlamaq üçün lazım olan bilikləri təqdim edəcəyik.
Sac metal hissəsinin qalınlığı istənilən layihənin əsas parametrlərindən biridir. Bu göstərici materialın möhkəmliyinə, çəkisinə və ümumi konstruktiv davamlılığına təsir edir.
Formula:
Qalınlıq (T) = Sacın çəkisi / Sacın səthi
Nümunə:
Əgər sac metal hissəsinin çəkisi 10 funt, səthinin sahəsi isə 5 kvadrat futdursa, qalınlıq (T) 10 / 5 = 2 funt/kvadrat fut olacaq.
Bükülmə payı (Bend Allowance) bükülmə əməliyyatından əvvəl materialın açılmış uzunluğunu müəyyən etmək üçün vacib göstəricidir. Bu hesablamada bükülmə zamanı materialın elastikliyi nəzərə alınır.
Formula:
Bükülmə payı (BA) = 180 × Bükülmə bucağı × Radius + K-faktor × Material qalınlığı
Nümunə:
90° bükülmə bucağı, 1 düym radius, 0,05 düym material qalınlığı və 0,33 K-faktor üçün bükülmə payı (BA) müvafiq formula əsasında hesablanır.
Bükülmə çıxımı (Bend Deduction) bükülmə zamanı materialın xarici səthində yaranan uzanmanı nəzərə alır və dəqiq açılmış forma (flat pattern) hazırlamaq üçün vacibdir.
Formula:
Bükülmə çıxımı (BD) = Bükülmə payı (BA) − Material qalınlığı × 180 × Bükülmə bucağı
Nümunə:
Əvvəlki nümunədə verilmiş göstəricilərdən istifadə etməklə bükülmə çıxımını (BD) hesablamaq mümkündür.
Açılmış uzunluq (Developed Length) müəyyən bir konstruksiya üçün tələb olunan sac metalın ümumi uzunluğudur. Bu hesablamada bükülmələr və bükülmə payları nəzərə alınır.
Formula:
Açılmış uzunluq (DL) = Bütün düz uzunluqların cəmi + Bükülmə payları (BA)
Nümunə:
Əgər bir neçə bükülmədən ibarət açılmış formanın uzunluğu 10 düymdürsə, hər bir bükülmənin bükülmə payı ayrıca nəzərə alınaraq ümumi açılmış uzunluq hesablanır.
Sac metal konstruksiyalarında eyni məsafədə yerləşdirilmiş deşiklərə tez-tez rast gəlinir. Onların mövqelərinin düzgün hesablanması vahidlik və dəqiqlik təmin edir.
Formula:
Deşiklər arasındakı məsafə = Sacın uzunluğu / (Deşiklərin sayı − 1)
Nümunə:
Sac metal hissəsinin uzunluğu 20 düym və üzərində 4 bərabər məsafəli deşik varsa, deşiklər arasındakı məsafə yuxarıdakı formula ilə hesablanır.
Bükülmə radiusu materialın bükülmə zamanı həddindən artıq gərginlik, deformasiya və ya zədələnmə yaranmadan dözə biləcəyi minimum əyrilik radiusudur.
Formula:
Bükülmə radiusu (R) = Material qalınlığı × Bükülmə əmsalı
Nümunə:
Qalınlığı 1,5 mm olan paslanmayan polad sac üzərində işlədiyinizi düşünək. Əgər paslanmayan polad üçün bükülmə əmsalı 0,016-dırsa:
R = 1,5 mm × 0,016 = 0,024 mm
Sac metal layihələndirilməsində K-faktor neytral oxun yerləşmə mövqeyinin material qalınlığına nisbətini ifadə edir. Bu göstərici istehsal zamanı bükülmə payının dəqiq hesablanması üçün vacibdir.
Formula:
K-faktor (K) = (Daxili radius − Material qalınlığı) / (2 × Material qalınlığı)
Nümunə:
Daxili radiusu 3 mm, material qalınlığı isə 2 mm olan sac metal detalımız olduğunu düşünək.
K = (3 − 2) / (2 × 2) = 0,25
Beləliklə, K-faktor 0,25 təşkil edir.
Açılmış forma uzunluğu (Flat Pattern Length) sac metal detalının bütün bükülmələri və digər xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla ikiölçülü açılmış vəziyyətdəki ümumi uzunluğudur.
Bu göstərici materialın düzgün yerləşdirilməsi və istehsal prosesinin planlaşdırılması üçün vacibdir.
Formula:
Açılmış forma uzunluğu = Bükülmə payı × Bükülmə bucaqlarının sayı
Nümunə:
Bükülmə payı 5 mm olan və üç ədəd 90° bükülməsi olan sac metal detalı üçün:
5 mm × 3 = 15 mm
Açılmış forma uzunluğu 15 mm olacaq.
Setback bükülmə xəttindən bükülmədən sonra materialın ən daxili səthinə qədər olan məsafədir. Bu göstərici açılmış formanın dəqiq hazırlanması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Formula:
Setback = 0,33 × Material qalınlığı
Nümunə:
Material qalınlığı 1,2 mm olan sac metal detalı üçün:
Setback = 0,33 × 1,2 = 0,396 mm
Hem payı sac metal detalının kənarında qatlanmış, möhkəmləndirilmiş və ya estetik görünüşə malik kənar yaratmaq üçün əlavə edilən material hissəsidir.
Formula:
Hem payı = 2 × Material qalınlığı
Nümunə:
Material qalınlığı 1,5 mm olan sac metal detalında hem yaratmaq üçün:
2 × 1,5 = 3 mm
Beləliklə, hem payı 3 mm olacaq.
Minimum flanş ölçüsünün müəyyən edilməsi bükülmə prosesi zamanı materialın deformasiya və ya zədələnmədən formasını qorumasını təmin etmək üçün vacibdir.
Formula:
Minimum flanş eni = 2 × Material qalınlığı
Nümunə:
Material qalınlığı 1,5 mm olan sac metal detalı üçün:
2 × 1,5 = 3 mm
Beləliklə, minimum flanş eni 3 mm olacaq.
Formula:
Minimum deşik diametri = 2 × Material qalınlığı + Deşik boşluğu
Nümunə:
Material qalınlığı 2 mm və deşik boşluğu 1,2 mm olarsa:
2 × 2 + 1,2 = 5,2 mm
Minimum deşik diametri 5,2 mm olacaq.
Blank diametri bükülmə və ya formalaşdırma prosesindən əvvəl ilkin düz materialın ölçüsünü müəyyən edir. Bu göstərici sac metalın formalaşdırılması prosesinin nəticəsinə birbaşa təsir edə bilər.
Blank diametri = Detalın açılmış uzunluğu + K-faktor × Daxili bükülmə radiusu
Nümunə:
Açılmış uzunluğu 150 mm, K-faktoru 0,33 və daxili bükülmə radiusu 5 mm olan sac metal detalını nəzərdən keçirək.
BD = 150 + 0,33 × 5 = 151,65 mm
Beləliklə, blank diametri 151,65 mm olacaq.
Bu formulları mənimsəməklə sac metalın mürəkkəb layihələndirmə dünyasında daha dəqiq işləmək üçün əsas biliklərə sahib olursunuz.
İstər material qalınlığının, istər bükülmə payının, istərsə də deşiklərin yerləşmə məsafəsinin hesablanması olsun, düzgün formullar layihələndirmə və istehsal prosesində dəqiqliyin təmin edilməsinə kömək edir.
Sac metal işi yalnız formalaşdırma prosesindən ibarət deyil — düzgün hesablamalar, material seçimi və texniki yanaşma keyfiyyətli nəticənin əsasını təşkil edir.
Qeyd: Konkret layihələr üzrə dəqiq hesablamalar apararkən müvafiq texniki standartlara, istehsalçı məlumatlarına və tətbiq olunan mühəndislik qaydalarına müraciət etmək vacibdir.
English
Русский