Paslanmayan metal korroziyaya davamlılığı, möhkəmliyi və uzun xidmət müddəti ilə bir çox sənaye sahəsində geniş istifadə olunur. Lakin bütün paslanmayan metallar eyni xüsusiyyətlərə malik deyil.
Müxtəlif paslanmayan metal markaları fərqli kimyəvi tərkibə, möhkəmliyə, korroziyaya davamlılığa və emal imkanlarına malikdir. Buna görə də material seçərkən yalnız görünüşünə və qiymətinə deyil, onun istifadə olunacağı sahəyə və texniki xüsusiyyətlərinə də diqqət yetirmək lazımdır.
Bəs paslanmayan metal alarkən hansı məqamları nəzərə almaq lazımdır?
1. Metalın formaya salınma qabiliyyəti
Əgər paslanmayan metalın əyilməsi, bükülməsi və ya müxtəlif formalara salınması tələb olunursa, onun elastikliyi və formaya salınma qabiliyyəti mühüm rol oynayır.
Məsələn, 304 markalı austenitik paslanmayan metal yaxşı formalaşdırma xüsusiyyətlərinə malikdir. 430 markalı ferritik paslanmayan metal da müəyyən tətbiqlərdə uyğun seçim ola bilər.
Martensitik paslanmayan metallar isə daha yüksək sərtliyə malik olduqları üçün bəzi formalaşdırma prosesləri üçün daha az uyğun ola bilər.
Bu səbəbdən materialın sonradan necə emal ediləcəyini əvvəlcədən müəyyənləşdirmək vacibdir.
2. Metal qaynaq üçün istifadə olunacaqmı?
Paslanmayan metalın qaynaqlanması adi karbon poladından fərqlənir. Yanlış material seçimi və düzgün olmayan qaynaq prosesi korroziya və çatlama kimi problemlərə səbəb ola bilər.
Qaynaq işləri üçün bəzi austenitik paslanmayan metal markaları daha əlverişlidir. Məsələn, 304L markası aşağı karbon tərkibinə görə qaynaq tələb edən tətbiqlərdə geniş istifadə olunur.
Material seçərkən metalın yalnız qaynaq edilə bilməsini deyil, qaynaqdan sonra öz mexaniki və korroziyaya davamlılıq xüsusiyyətlərini nə dərəcədə qoruduğunu da nəzərə almaq lazımdır.
3. Metalın emal olunma qabiliyyəti
Paslanmayan metalın kəsilməsi, deşilməsi, yonulması və digər mexaniki üsullarla emal edilməsi planlaşdırılırsa, materialın emal xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır.
Bir çox paslanmayan metal markası emal edilə bilər, lakin bu materialların əsas xüsusiyyətlərindən biri işləmə zamanı bərkiməyə meyilli olmasıdır. Buna görə də kəsmə və digər mexaniki emal proseslərində düzgün alətlərdən və uyğun texnologiyadan istifadə etmək vacibdir.
Məsələn, 303 markalı paslanmayan metal emal qabiliyyətini yaxşılaşdırmaq üçün xüsusi kimyəvi tərkibə malikdir və müxtəlif mexaniki emal tələb edən hissələrin hazırlanmasında istifadə oluna bilər.
4. Korroziyaya davamlılıq səviyyəsi
Paslanmayan metalın əsas üstünlüklərindən biri korroziyaya davamlılığıdır. Lakin bütün markaların korroziyaya qarşı davamlılığı eyni deyil.
Material seçərkən onun hansı mühitdə istifadə olunacağını nəzərə almaq lazımdır.
304 markalı paslanmayan metal ümumi istifadə üçün geniş yayılmış seçimlərdən biridir və yaxşı korroziya davamlılığı ilə seçilir.
Daha çətin və korroziya riski yüksək olan mühitlərdə isə 316 markalı paslanmayan metal daha uyğun ola bilər. Onun tərkibində molibdenin olması korroziyaya davamlılığın artırılmasına kömək edir.
Buna görə də metalın istifadə olunacağı mühit – rütubət, kimyəvi maddələr, temperatur və digər amillər – əvvəlcədən qiymətləndirilməlidir.
5. Metal istilik emalına məruz qalacaqmı?
Bəzi paslanmayan metal markaları istilik emalı ilə sərtliyini və möhkəmliyini artıra bilir, digərləri isə istilik emalı zamanı eyni xüsusiyyətləri göstərmir.
Austenitik və ferritik paslanmayan metalların əksəriyyəti adi istilik emalı ilə sərtləşdirilə bilmir. Martensitik və çökmə ilə bərkidilən paslanmayan metallar isə istilik emalına daha uyğun ola bilər.
Məsələn, 440C və 17-4 PH kimi markalar yüksək möhkəmlik tələb edən tətbiqlərdə istifadə olunur.
Bu səbəbdən metalın istilik emalına məruz qalacağı layihələrdə material seçimi əvvəlcədən düzgün aparılmalıdır.
6. Möhkəmlik tələbləri nə qədər yüksəkdir?
Paslanmayan metal seçərkən onun hansı yükə və mexaniki təsirlərə məruz qalacağını nəzərə almaq vacibdir.
Yüksək möhkəmlik tələb olunan tətbiqlərdə martensitik və çökmə ilə bərkidilən paslanmayan metallar uyğun seçim ola bilər.
Austenitik paslanmayan metallar isə yüksək möhkəmliklə yanaşı, yaxşı elastiklik və zərbəyə davamlılıq xüsusiyyətləri ilə seçilir.
Məsələn, 316 markası müxtəlif sənaye tətbiqlərində həm möhkəmlik, həm də korroziyaya davamlılıq tələb olunduqda istifadə edilə bilər.
7. Metal hansı sahədə istifadə olunacaq?
Paslanmayan metalın düzgün markasını seçməyin ən vacib mərhələlərindən biri onun tətbiq sahəsini müəyyən etməkdir.
Müxtəlif markalar fərqli məqsədlər üçün daha uyğun hesab olunur.
Ferritik paslanmayan metallar
Ferritik markalar müxtəlif avtomobil komponentlərində, məişət cihazlarında və qida sənayesində istifadə edilə bilər.
430 markası məişət və mətbəx avadanlıqları, dekorativ elementlər və bəzi sənaye tətbiqlərində geniş istifadə olunur.
Austenitik paslanmayan metallar
Austenitik paslanmayan metallar ən geniş istifadə olunan qruplardan biridir.
304 markası ümumi sənaye tətbiqlərində, mətbəx avadanlıqlarında, qida sənayesində və müxtəlif konstruksiyalarda istifadə olunur.
304L qaynaq tələb edən konstruksiyalar üçün uyğun seçimdir.
316 və 316L isə daha yüksək korroziya davamlılığı tələb edən kimya, qida, dəniz və digər sənaye sahələrində istifadə edilə bilər.
Martensitik paslanmayan metallar
Martensitik markalar yüksək sərtlik və aşınmaya davamlılıq tələb olunan sahələrdə istifadə olunur.
Məsələn, 410 və 440C kimi markalar müxtəlif mexaniki hissələrin, alətlərin və aşınmaya davamlı komponentlərin hazırlanmasında tətbiq edilə bilər.
Çökmə ilə bərkidilən paslanmayan metallar
Bu qrup yüksək möhkəmlik tələb olunan xüsusi sənaye sahələrində istifadə olunur.
17-4 PH kimi markalara aviasiya, kimya və digər yüksək tələblərə malik sənaye sahələrində rast gəlinir.
Duplex paslanmayan metallar
Duplex paslanmayan metallar austenitik və ferritik paslanmayan metalların bəzi üstünlüklərini birləşdirir.
2205 və 2507 kimi markalar istilik dəyişdiricilərində, təzyiq altında işləyən avadanlıqlarda və korroziya riskinin yüksək olduğu sənaye sahələrində istifadə oluna bilər.
Paslanmayan metal seçərkən nələri nəzərə almaq lazımdır?
Düzgün material seçimi üçün ilk növbədə onun istifadə olunacağı şərait müəyyən edilməlidir. Bunun üçün aşağıdakı suallara cavab vermək faydalıdır:
- Metal hansı mühitdə istifadə olunacaq?
- Korroziyaya davamlılıq nə qədər vacibdir?
- Metal qaynaq ediləcəkmi?
- Material kəsiləcək, deşiləcək və ya başqa üsulla emal olunacaqmı?
- İstilik emalı tələb olunurmu?
- Yüksək möhkəmlik və sərtlik lazımdırmı?
- Material hansı sənaye və ya konstruksiya sahəsində istifadə ediləcək?
Bu sualların cavabları uyğun paslanmayan metal markasının seçilməsini xeyli asanlaşdırır.
Nəticə
Paslanmayan metal seçərkən yalnız onun qiymətinə və xarici görünüşünə diqqət yetirmək düzgün deyil. Marka, kimyəvi tərkib, korroziyaya davamlılıq, möhkəmlik, emal və qaynaq qabiliyyəti materialın seçimində əsas amillərdir.
Məsələn, gündəlik və ümumi tətbiqlər üçün 304 və 430 kimi markalar uyğun ola bildiyi halda, daha yüksək korroziya davamlılığı və xüsusi texniki göstəricilər tələb olunan sahələrdə 316, duplex və ya digər xüsusi markalara ehtiyac yarana bilər.
Düzgün paslanmayan metal seçimi həm məhsulun xidmət müddətini artırır, həm də sonradan yaranacaq texniki və maliyyə problemlərinin qarşısını almağa kömək edir.
English
Русский