Paslanmayan poladdan hazırlanmış avadanlıqlar müntəzəm təmizlənib düzgün qulluq edildikdə daha uzunömürlü olur. İsti iqlim, yüksək rütubət və duzlu hava paslanma riskini artırdığı üçün müntəzəm texniki qulluq xüsusilə vacibdir. Qulluğa laqeyd yanaşmaq gigiyena qaydalarının pozulmasına, avadanlığın zədələnməsinə və əlavə xərclərə səbəb ola bilər.
Əsas qulluq qaydaları
- Gündəlik qulluq: Qida ilə təmasda olan səthləri neytral təmizləyici vasitələrlə yuyun, təmiz su ilə yaxalayın və tam qurulayın. Xlor tərkibli ağardıcılardan və sərt aşındırıcı alətlərdən istifadə etməyin.
- Həftəlik təmizlik: Avadanlığın arxa hissələrini, filtr və drenaj sistemlərini dərindən təmizləyin.
- İşçi heyətinin təlimi: İşçilərə düzgün təmizləmə üsullarını, səthin cızılmasının və ləkələrin qarşısının alınmasının əhəmiyyətini öyrədin.
- Korroziyanın qarşısının alınması: Riskli mühitlərdə hər 45–90 gündən bir limon turşusu (citric acid) ilə passivasiya aparılması tövsiyə olunur.
- Dizayn seçimi: Yumru künclü, qaynaqlı birləşməli və döşəmədən qaldırılmış avadanlıqlar təmizliyi asanlaşdırır.
- Peşəkar servis: Aspirasiya sistemlərinin, avadanlıqların və paslanmayan səthlərin vaxtaşırı peşəkar baxımdan keçirilməsi onların xidmət müddətini artırır.
Düzgün qulluq həm xərcləri azaldır, həm gigiyena standartlarını qorumağa kömək edir, həm də avadanlığın uzun müddət problemsiz işləməsini təmin edir.
Kommersiya mətbəxlərində istifadə olunan paslanmayan polad markaları: AISI 304, AISI 316 və AISI 430
Paslanmayan poladın markası və səth işlənməsi onun möhkəmliyinə, korroziyaya davamlılığına və qulluq tələblərinə birbaşa təsir göstərir.
AISI 304
AISI 304 ən çox istifadə olunan paslanmayan polad növüdür. İş masaları, lavabolar, hazırlıq masaları və rəflər üçün ideal seçim hesab olunur. Qida ilə təmas edən səthlər üçün beynəlxalq standartlara cavab verir.
AISI 316
AISI 316 tərkibində 2–3% molibden olduğuna görə xloridlərə və güclü kimyəvi təmizləyicilərə daha davamlıdır. Buna görə də aşağıdakı sahələrdə istifadə olunur:
- dəniz sahilinə yaxın obyektlər;
- qab yuma bölmələri;
- turşulu və duzlu məhsulların emalı;
- kimya və qida sənayesi.
AISI 430
AISI 430 daha sərfəli qiymətə malikdir, lakin korroziyaya davamlılığı digər markalara nisbətən aşağıdır. Əsasən aşağıdakı sahələrdə istifadə edilir:
- dekorativ panellər;
- şkaf qapıları;
- qida ilə təmas etməyən avadanlıqlar.
Qiymət baxımından AISI 430 ən sərfəli, AISI 304 orta, AISI 316 isə ən yüksək qiymətə malikdir. Lakin uzunmüddətli istifadə baxımından keyfiyyətli material seçmək daha qənaətlidir.
Paslanmayan poladın səth növləri
Fırçalanmış (Brushed – No.4)
Bu səth növü:
- xırda cızıqları gizlədir;
- təmizlənməsi asandır;
- peşəkar görünüş yaradır.
Güzgü səth (Mirror Finish)
Bu səth daha parlaq görünür və gigiyenik xüsusiyyətlərə malik olsa da, barmaq izlərini və cızıqları daha tez göstərir.
Paslanmayan poladda korroziya necə yaranır?
Duzlu hava, yüksək rütubət və minerallarla zəngin sərt su paslanmayan poladın qoruyucu xrom oksid təbəqəsini zədələyə bilər.
Nəticədə aşağıdakı problemlər yaranır:
- nöqtəvi korroziya (Pitting);
- qaynaq yerlərində qəhvəyi ləkələr (Tea Staining);
- tikiş və birləşmələrdə yarıq korroziyası (Crevice Corrosion).
Müntəzəm qulluq aparılmadıqda, hətta AISI 304 markasında da pas izləri yarana bilər.
Gündəlik və həftəlik qulluq planı
Gündəlik qulluq
- İş səthlərini isti su və neytral yuyucu vasitə ilə təmizləyin.
- Təmiz sudan istifadə edərək yaxalayın.
- Səthi tam qurudun.
- Gün sonunda lavabo, soba, soyuducu qapıları və aspirasiya sistemini təmizləyin.
Həftəlik qulluq
- Avadanlıqları yerindən çəkərək arxa hissələri təmizləyin.
- Filtrləri çıxarıb yuyun.
- Soyuducuları növbə ilə boşaldaraq tam təmizləyin.
- Çətin çatılan hissələri yoxlayın.
Hansı təmizləyici vasitələrdən istifadə etmək lazımdır?
Tövsiyə olunur:
- pH 6–8 arasında olan neytral yuyucu vasitələr;
- xlor tərkibli olmayan yağ təmizləyicilər;
- qida sənayesinə uyğun dezinfeksiyaedici vasitələr.
İstifadə edilməməlidir:
- xlorlu ağardıcılar;
- metal süngərlər;
- polad fırçalar;
- aşındırıcı tozlar;
- xlorid və duz turşusu əsaslı təmizləyicilər.
İşçi heyətinin təlimi
İşçilər aşağıdakı qaydaları bilməlidirlər:
- təmizləyici vasitələrin düzgün istifadəsi;
- metal səthin cızılmasının qarşısının alınması;
- korroziyanın ilk əlamətlərinin müəyyən edilməsi;
- təmizlədikdən sonra səthin tam qurudulmasının vacibliyi.
Bu qaydalar həm gigiyena, həm də avadanlığın uzunömürlü olması üçün vacibdir.
Paslanmayan poladı korroziyadan necə qorumaq olar?
Paslanmayan polad üzərində görünməyən xrom oksid qoruyucu təbəqə mövcuddur. Bu təbəqə zədələndikdə korroziya başlayır.
Qorumaq üçün:
- Turşulu və duzlu məhsullarla təmasdan sonra səthi dərhal yuyub qurudun.
- Hər 45–90 gündən bir limon turşusu ilə passivasiya edin.
- Təmizlikdən sonra qida sənayesinə uyğun mineral yağ tətbiq edərək əlavə qoruyucu qat yaradın.
Ləkələri və səthi pası necə təmizləmək olar?
Yüngül qəhvəyi ləkələr
Mikrofiber parça və yumşaq təmizləyici vasitə ilə metalın lif istiqamətində silin.
Çətin ləkələr
Qida sodası və sudan hazırlanmış məhlulu yumşaq parça ilə tətbiq edin, sonra yaxalayın və qurudun.
Qırmızı pas izləri
Bu halda qoruyucu təbəqə zədələnmiş olur. Limon turşusu əsaslı xüsusi təmizləyici vasitələrdən istifadə edilməli, daha sonra passivasiya aparılmalıdır.
Paslanmayan poladda cızıqların qarşısını necə almaq olar?
- Qidaları birbaşa metal səth üzərində doğramayın, həmişə doğrama taxtasından istifadə edin.
- Ağır qabları səth üzərində sürüşdürməyin.
- Mikrofiber parça və yumşaq süngərlərdən istifadə edin.
- Təmizləyərkən həmişə metalın lif istiqamətində silin.
- Yeni avadanlıq seçərkən No.4 (Brushed) və ya elektropolisaj olunmuş (Electropolished) səthlərə üstünlük verin. Bu səthlər korroziyaya daha davamlıdır, təmizlənməsi daha asandır və uzunmüddətli istifadə üçün daha əlverişlidir.
English
Русский