Paslanmayan polad dedikdə, əslində bir çox fərqli növ və dərəcə nəzərdə tutulur. Hər birinin özünəməxsus xüsusiyyətləri, üstün cəhətləri və tətbiq sahələri var. Bu növlər arasında ən geniş yayılmış və ən çox istifadə edilənlərdən ikisi AISI 304 və AISI 316-dır. Hər ikisi yüksək keyfiyyətli material sayılır, amma tərkib, xüsusiyyət və istifadə sahələrinə görə aralarında müəyyən fərqlər mövcuddur. Bu fərqləri başa düşmək düzgün material seçimi üçün vacib rol oynayır.
AISI 304 və AISI 316 arasındakı fərqlərə keçməzdən əvvəl, ümumiyyətlə paslanmayan poladın nə olduğunu qısaca izah etmək faydalıdır. Paslanmayan polad tərkibində ən azı 10,5% xrom olan bir polad növüdür. Xrom burada əsas rolu oynayır – o, metalın səthində çox nazik, gözlə görünməyən qoruyucu oksid təbəqəsi yaradır. Bu təbəqə materialı korroziyadan qoruyur və ona parlaq görünüş verir.
Ən maraqlı xüsusiyyətlərdən biri də bu təbəqənin özünü bərpa edə bilməsidir. Yəni səth cızıldıqda və ya zədələndikdə, qısa müddətdə yenidən formalaşır və metalı qorumağa davam edir. Paslanmayan poladın geniş istifadə olunmasının səbəblərindən biri də məhz bu xüsusiyyətləridir. O, həm davamlıdır, həm korroziyaya qarşı dayanıqlıdır, həm də çox qulluq tələb etmir. Buna görə tikinti, avtomobil, qida sənayesi və səhiyyə kimi sahələrdə geniş tətbiq olunur. Çətin mühitlərdə belə uzun müddət xidmət göstərməsi onu daha da cəlbedici edir.
AISI 304, bəzən 18/8 paslanmayan polad kimi də tanınır və austenitik polad növünə aiddir. Onun tərkibində təxminən 18% xrom və 8% nikel olur, karbon miqdarı isə maksimum 0,08%-dir. Xromun yüksək olması bu materiala yaxşı korroziya müqaviməti verir, xüsusilə oksidləşmə və turşu təsirlərinə qarşı.
Nikel isə materialın daha elastik olmasına, asan formalaşdırılmasına və qaynaq prosesində daha yaxşı davranmasına kömək edir. Bu səbəbdən AISI 304 çox yönlü hesab olunur və bir çox sahədə istifadə edilir. Qida emalı avadanlıqları, mətbəx əşyaları, memarlıq elementləri və avtomobil hissələri bu sahələrə nümunədir. Onun işlənməsi nisbətən asandır və digər yüksək dərəcəli paslanmayan poladlarla müqayisədə daha sərfəli hesab olunur.
AISI 304-dəki “304” rəqəmi materialın kimyəvi tərkibini göstərən bir təyinatdır. Bu adlandırma Amerikan Dəmir və Polad İnstitutu tərəfindən verilib və poladın əsas xüsusiyyətlərini fərqləndirmək üçün istifadə olunur. Yəni bu rəqəm konkret olaraq həmin materialın 18% xrom və 8% nikel tərkibli olduğunu bildirir.
Burada bir məqamı qeyd etmək lazımdır ki, AISI sistemi bir standartdan çox, təsnifat üsulu kimi istifadə olunur. Yəni bu, materialları kimyəvi tərkibinə görə ayırmaq üçündür. Digər təşkilatlar – məsələn, ASTM və ya SAE – isə daha detallı standart və spesifikasiyalar təqdim edir.
AISI 316 da austenitik paslanmayan polad növünə daxildir və çox vaxt “dəniz dərəcəli” polad kimi tanınır. Onun tərkibində təxminən 16% xrom, 10% nikel və əlavə olaraq 2% molibden olur. Karbon miqdarı burada da maksimum 0,08%-dir. Məhz molibden elementi bu materialı fərqləndirən əsas amillərdəndir.
Molibden əlavə edilməsi nəticəsində AISI 316 daha güclü korroziya müqaviməti qazanır, xüsusilə duzlu mühitlərdə və xlorid ionlarının olduğu şəraitdə. Bu material pitinq və çatlaq korroziyasına qarşı daha davamlıdır. Bu səbəbdən dəniz mühitlərində, kimya sənayesində və əczaçılıq sahəsində geniş istifadə olunur.
Ümumilikdə 316 bir çox xüsusiyyətinə görə 304-ə bənzəyir – məsələn, formalaşdırma və qaynaq qabiliyyəti baxımından. Amma tərkibindəki əlavə elementlərə görə qiyməti daha yüksək olur. Buna baxmayaraq, daha sərt və korroziyaya meyilli mühitlərdə bu fərq özünü doğruldur.
Enermus.com kimi şirkətlər sənaye təmizləmə sistemləri və nasoslar sahəsində AISI 316 materialından hazırlanmış geniş məhsul çeşidi təqdim edir. Bu məhsullar daha çox qida və əczaçılıq kimi həssas sahələr üçün nəzərdə tutulur. Belə sahələrdə istifadə olunan avadanlıqların korroziyaya davamlı olması vacibdir. Bu tip məhsullara nasoslar, klapanlar, sprey başlıqları, filtrlər və digər komponentlər daxildir.
AISI 316, xüsusilə xloridlərin çox olduğu mühitlərdə AISI 304-dən daha üstün nəticə göstərir. Bunun səbəbi tərkibindəki molibdendir. Bu element materialın pitinq və çatlaq korroziyasına qarşı davamlılığını artırır. Sahil əraziləri və ya kimyəvi mühitlər kimi çətin şəraitlərdə 316 daha uyğun seçim sayılır.
Qiymət baxımından AISI 304 daha sərfəlidir. AISI 316-nın daha bahalı olmasının səbəbi tərkibindəki əlavə alaşım elementləridir. Amma uzunmüddətli istifadə və yüksək davamlılıq tələb olunan hallarda 316 seçimi özünü doğruldur.
AISI 304 daha çox qida sənayesində, tikintidə və avtomobil sahəsində istifadə olunur. AISI 316 isə əsasən dəniz mühitlərində, kimya və əczaçılıq sahələrində tətbiq edilir. Hansının seçiləcəyi istifadə şəraitindən asılıdır.
Məsələn, qida sənayesində 304 materialı təmizləmənin asan olması və kifayət qədər davamlılığı səbəbilə geniş istifadə olunur. Amma kimyəvi təsirlərin daha güclü olduğu mühitlərdə 316 daha uyğun hesab edilir.
Emiltec kimi şirkətlər də bu sahədə təcrübəyə əsaslanaraq müştərilərə uyğun material seçimi ilə bağlı dəstək göstərir və satışdan əvvəl və sonra xidmət təqdim edir.
Hər iki material yaxşı istilik müqavimətinə malikdir. Amma AISI 316 yüksək temperatur şəraitində bir qədər üstün sayılır. Molibdenin təsiri ilə bu material oksidləşməyə və səthdə dəyişikliklərə qarşı daha davamlı olur. Bu da onu yüksək temperaturun uzun müddət təsir etdiyi mühitlər üçün daha uyğun edir.
Ümumilikdə, AISI 304 və AISI 316 hər ikisi keyfiyyətli paslanmayan polad növləridir. Amma onların tərkibi və xüsusiyyətləri fərqli olduğu üçün istifadə sahələri də dəyişir. Düzgün seçim etmək üçün bu fərqləri nəzərə almaq vacibdir. Uyğun material seçimi həm daha uzun ömür, həm də daha yaxşı performans deməkdir və eyni zamanda xərclərin daha səmərəli idarə olunmasına kömək edir.
English
Русский